Kiszonki odgrywają podstawową rolę w żywieniu bydła mlecznego. Choć często kojarzone są głównie z włóknem efektywnym, w rzeczywistości dostarczają również energii, białka, węglowodanów, witamin i składników mineralnych, które są niezbędne do utrzymania zdrowia i wysokiej wydajności krów. Powszechne przekonanie, że to pasze treściwe „produkują mleko”, jest tylko częściowo prawdziwe. Owszem – zawierają więcej składników odżywczych, ale zbyt duży ich udział prowadzi do zaburzeń fermentacji w żwaczu, zakwaszenia i spadku produkcji mleka. Kiszonki działają stabilizująco i pozwalają na utrzymanie prawidłowej pracy układu pokarmowego, dzięki czemu są fundamentem każdej dobrze zbilansowanej dawki.
Kiszonka a wydajność – ile mleka można uzyskać?
Wysoka jakość kiszonki przekłada się bezpośrednio na wydajność mleczną. Kiszonka z kukurydzy przygotowana z roślin o zawartości 35–38% suchej masy, odpowiednim stosunku włókna i minimum 35% skrobi, pozwala uzyskać nawet 2,2 litra mleka z 1 kg suchej masy.
Przykład dla praktyki:
- 27 kg świeżej masy kiszonki z kukurydzy (ok. 10 kg SM) → ok. 20 litrów mleka.
Podobnie wysoką wartość mają kiszonki z traw i lucerny — pod warunkiem, że zachowują właściwy poziom białka:
- trawy: 18–20%,
- lucerna: 19–22%.
Z jednego kilograma suchej masy tych pasz krowy mogą wyprodukować od 2 do 3 litrów mleka. W dobrze zbilansowanej dawce, opartej na dużym udziale kiszonek, produkcja na poziomie 38–40 litrów dziennie jest możliwa bez nadmiernego stosowania pasz treściwych.
Rodzaje kiszonek kukurydzianych
Coraz częściej oprócz tradycyjnej kiszonki z całych roślin w gospodarstwach stosuje się również:
- LKS – kiszonkę z rozdrobnionych kolb,
- CCM – kiszonkę z kolb z rozgniecionym ziarnem,
- CCS – kiszonkę z samego ziarna.
Pasze te wyróżniają się wyższą koncentracją energii dzięki dużemu udziałowi ziarna. Skrobia z takich kiszonek jest lepiej trawiona w jelicie cienkim, co ma duże znaczenie w produkcji mleka. Dodatkowym atutem jest brak konieczności suszenia ziarna — zakiszanie można wykonać od razu po zbiorze.
Kiedy i jak zbierać kukurydzę?
Termin zbioru to najważniejszy czynnik wpływający na jakość kiszonki. Odpowiednia zawartość suchej masy decyduje o przebiegu fermentacji oraz strawności paszy.
Optymalne parametry to:
- całe rośliny: 35–38% suchej masy,
- LKS: 45–50% SM,
- CCM/CCS: 65–70% SM.
Dojrzałość ziarna można ocenić obserwując linię mleczną — w idealnym momencie znajduje się ona na 1/3 wysokości ziarniaka. Po wbiciu paznokcia powinno być wyczuwalne miękkie wnętrze. Zbyt wczesny zbiór powoduje nadmierną wilgotność i ryzyko psucia się kiszonki, natomiast zbyt późny prowadzi do twardnienia ziarna, co zmniejsza strawność i zwiększa ilość niestrawionych ziarniaków w kale.
Od pola do silosu – prawidłowy proces zakiszania
Skoszony materiał należy jak najszybciej przetransportować do silosu lub na pryzmę. Miejsce składowania powinno być czyste — często stosuje się podkład z folii lub słomy, aby ograniczyć zabrudzenie ziemią. Kluczowym etapem jest ubijanie materiału. Powinno odbywać się warstwami o grubości maksymalnie 20 cm, tak aby skutecznie usunąć tlen. Brak odpowiedniego ubicia prowadzi do rozwoju bakterii tlenowych, strat energii i obniżenia jakości kiszonki.
Po zakończeniu ubijania materiał musi zostać szczelnie okryty. Najlepiej stosować folię podkładową, która dokładnie przylega do powierzchni, a następnie folię kiszonkarską (białą od góry, czarną od dołu). Dodatkowa siatka ochronna zabezpiecza przed ptakami i gryzoniami, a cienka warstwa ziemi pomaga utrzymać stabilną temperaturę i chroni folię przed uszkodzeniami.
Kiszonki w rękawach – wygodne i skuteczne
W przypadku CCM i CCS coraz popularniejsze staje się przechowywanie kiszonki w rękawach foliowych. Jest to metoda wygodna, ale wymaga precyzji. Rękaw musi mieć właściwą średnicę — zbyt duży będzie zatrzymywał powietrze, a zbyt mały może pękać. Należy też pilnować odpowiedniej zawartości suchej masy, a w razie potrzeby stosować dodatki poprawiające fermentację.
Podsumowanie
Na jakość kiszonki wpływają przede wszystkim trzy elementy: termin zbioru, dokładne ubicie materiału i szczelne okrycie. To one decydują o tym, jak przebiegnie fermentacja i ile wartości odżywczych trafi do żwacza. Dobrze przygotowana kiszonka oznacza stabilną produkcję mleka, zdrowsze krowy i wymierne korzyści ekonomiczne dla gospodarstwa.
