Ryszard Kujawiak
Sano – Nowoczesne Żywienie Zwierząt
W żywieniu krów, szczególnie tych wysokowydajnych, bardzo często mamy do czynienia z brakiem energii w dawce, co ogranicza wydajność, powoduje spadek kondycji, problemy w rozrodzie i jest przyczyną groźnej choroby ketozy. Lac Energy skutecznie pomaga unikać takiej sytuacji.
Główną paszą energetyczną dla krów powinna być wysokiej jakości kiszonka z kukurydzy
Niedobór energii w dawce dla krów prowadzi do spadku wydajności, występowania chorób metabolicznych, takich jak ketoza czy stłuszczenie wątroby oraz do zaburzeń w rozrodzie. Koncentracja energii w dawce dla krów w laktacji powinna wynosić ok. 7 MJ NEL, a dla zasuszonych ok. 6 MJ NEL w 1 kg suchej masy.
Źródłem energii w dawce dla krów są pasze objętościowe, pasze treściwe i specjalne dodatki energetyczne. Trudno uzyskać wysoką wydajność bez dobrej kiszonki z kukurydzy, która powinna być podstawową paszą energetyczną stosowaną w żywieniu krów.
Kiszonka z kukurydzy – podstawowa pasza energetyczna
Głównym źródłem energii dla krów powinny być pasze objętościowe, głównie kiszonka z kukurydzy (tab. 1). Wartość pokarmowa kiszonek w Polsce jest bardzo różna, czasami niestety też bardzo niska.
Tab. 1. Wartość pokarmowa wybranych pasz energetycznych dla krów
Dlatego główny nacisk w żywieniu krów należy położyć na produkcję jak najlepszej jakości kiszonki, z której można wyprodukować jak najwięcej mleka. Tu zaczynają się główne różnice między gospodarstwami, które powodują, że jedne, takie jak Sano Agrar Institut, uzyskują wydajność krów na poziomie 14 000 kg mleka, a inne zaledwie połowę tego, czyli 7 000 kg. Dlatego do zakiszania kukurydzy stosujemy aż dwa dodatki: chemiczny Labacsil Mais Acid i biologiczny Labacsil Mais Bakterie, gdyż dzięki nim możemy liczyć na wysoką jakość kiszonki oraz na znaczne ograniczenie strat w silosie podczas przechowywania i pobierania kiszonki. Tu warto wspomnieć, że to właśnie do Sano Agrar Institut należy nadal aktualny rekord Guinessa w zawartości energii w kiszonce kukurydzy wynoszący 7,1 MJ NEL/kg s.m.
Również bardzo dobrą paszą energetyczną są prasowane wysłodki buraczane, które mają więcej energii (7,4 MJ NEL/kg s.m.) niż kiszonka z kukurydzy (6,7 MJ NEL/kg s.m.), a ich dodatkową zaletą jest chętne pobieranie oraz brak skrobi, dzięki temu nie powodują zakwaszenia żwacza. Jednak nie zawsze wysłodki buraczane są na tyle dostępne, aby było można je stosować w większych ilościach przez cały rok. Przy kiszonkach o słabej jakości uzyskanie wysokiej wydajności wymaga skarmiania większych ilości pasz treściwych, które ze względu na dużą zawartość skrobi mogą być przyczyną kwasicy. A ponadto takie żywienie będzie znacznie droższe. W najlepszych oborach posiadających wysokiej jakości kiszonki ilość paszy treściwej w dawce nie przekracza 12 kg, mimo że krowy dają ponad 40 l mleka dziennie (tab. 2). Wówczas zachowana jest właściwa proporcja, czyli ponad 50% dawki stanowią pasze objętościowe.
Tab. 2. Pasza treściwa na produkcję 40 l mleka w zależności od jakości kiszonki
Pasze treściwe – energia w ograniczonym zakresie
Energii dostarcza krowom także wiele pasz treściwych: ziarno zbóż, suche wysłodki buraczane, melasa, cukier, tłuszcz roślinny. Wydawałoby się, że mając tak bogaty wybór komponentów energetycznych nie powinno być żadnych problemów z uzupełnieniem energii w dawce dla krów. A jednak jest zupełnie inaczej. Mieszanki treściwe to nie jest najlepsza pasza dla przeżuwaczy, gdyż zawarta w nich łatwo rozkładalna skrobia, jak i szybko rozkładane cukry, powodują zakwaszenie żwacza, co jest bardzo niekorzystne dla organizmu. Dlatego pasze treściwe nie powinny stanowić więcej niż 50% suchej masy dawki, Kiedy nie ma dawki TMR nie powinno się stosować jednorazowo na jedno karmienie więcej niż 3 kg pasz treściwych.
Udział pasz treściwych w dawce dla krów w przeliczeniu na suchą masę nie powinien przekraczać 50%.
Pasze treściwe stosowane w dawce TMR powinny być jak najdrobniej ześrutowane (< 2 mm), gdyż krowy lubią pasze treściwe i często selekcjonują dawkę by zjeść ich jak najwięcej. Później płacą za to słony rachunek w postaci kwasicy żwacza. Tylko dobre rozdrobnienie i wymieszanie wszystkich pasz chroni przed segregowaniem dawki przez krowy.
Tłuszcze chronione dostarczają najwięcej energii dla krów
Najwyższą wartość energetyczną posiadają tłuszcze, które aby zbytnio nie obciążać żołądka i nie wpływać negatywnie na działalność mikroflory, powinny być chronione przed rozkładem w żwaczu. Dlatego nowy produkt Lac Energy, powstały na bazie doświadczeń prowadzonych na największej w Polsce fermie Sano Agrar Institut posiadającej 1 700 krów mlecznych o wydajności 14 000 kg mleka, zawiera aż dwa komponenty tłuszczowe. Pierwszy z nich, to wysokoenergetyczny chroniony tłuszcz palmowy, którego 1 kg dostarcza aż 28 MJ NEL. Drugi, to wysokoenergetyczne, też chronione ekstrudowane siemię lniane, które zawiera aż 30% tłuszczu i 20% pełnowartościowego białka. Jednak głównym zadaniem siemienia lnianego jest nie tylko dostarczenie tłuszczu i białka, ale przede wszystkim niezwykle ważnych dla utrzymania wysokiej płodności nienasyconych kwasów tłuszczowych omega-3 i omega-6. Ponadto jest też ono źródłem sprzężonego kwasu linolowego (CLA), który zmniejsza zawartość tłuszczu w mleku, dzięki czemu potrzeba mniej energii na jego syntezę. Lac Energy zawiera także smaczne, zwiększające pobranie paszy lekkostrawne wafle spożywcze oraz ułatwiającą trawienie tłuszczów lecytynę.
Stosowanie w dawce 0,5-0,8 kg Lac Energy pomaga zwiększyć wydajność o 3-5 l mleka dziennie,
a przy tym pozwala zachować wysoką zdrowotność i płodność krów
Lac Energy doskonale bilansuje dawkę dla krów
Wysoka wartość energetyczna pasz ma ogromne znaczenie, gdyż coraz częściej brakuje nam właśnie energii w dawkach dla krów. Często skupiamy się na białku, uważając, że to najdroższy składnik dawki, co zresztą nie jest prawdą, a zapominamy o energii, która często bardziej niż białko limituje wydajność, płodność i zdrowotność krów. Niedobór energii czasami zaczyna się już na etapie liczenia. Akurat w niemieckim systemie bilansowania dawek energię wyrażamy w MJ NEL (netto energii laktacji) i w dawce dla krów w laktacji powinniśmy mieć 6,8-7,2 MJ NEL/ kg s.m. paszy. A więc różnica 0,1 MJ NEL, co stanowi 1,5% będzie od razu zauważalna. Natomiast we francuskim systemie INRA powinniśmy mieć około 1 JPM (jednostka produkcji mleka)/kg s.m. dawki i różnica 0,1 JPM też będzie zauważalna, ale stanowi to aż 10%. Natomiast różnica między 1,00 a 1,03 JPM wydaje się niewielka, a wynosi już 3%.
Lac Energy posiada bardzo wysoką dawkę energii, gdyż w 1 kg mamy aż 20 MJ NEL pochodzącej z chronionego oleju palmowego oraz ekstrudowanego siemienia lnianego. Dlatego warto wprowadzić do dawki Lac Energy (tab. 3), aby mieć zdrowe krowy i wysoką wydajność. Wystarczy zaledwie 0,5-0,8 kg Lac Energy dziennie, aby krowa mogła wyprodukować z zawartej w nim energii 3-5 l mleka.
Tab. 3. Przykładowe dawki z paszą Lac Energy
Niestety symptomy niedoborów energetycznych w dawkach dla krów będą trudniej zauważalne niż niedobory białka. Brak energii w dawce prowadzi do obniżenia wydajności, spadku płodności, gorszej kondycji oraz do chorób metabolicznych, głównie ketozy. W takiej sytuacji hodowca na pewno nie zarobi na produkcji mleka.
Jak rozpoznać niedobór energii w dawce?
- Analiza dawki
Najłatwiej dowiemy się o zawartości energii w dawce wykonując stosowną analizę. Jednak trzeba zaznaczyć, że analiza energii w dawce nie jest taka prosta jak białka, gdzie wystarczy oznaczyć azot i pomnożyć przez 6,25 i mamy gotowy wynik. Do obliczenia netto energii laktacji trzeba wykonać całą podstawową analizę paszy, białka ogólnego, tłuszczu surowego, włókna surowego i bezazotowych związków wyciągowych, które należy pomnożyć przez współczynniki strawności. Oczywiście laboratoria takie analizy wykonują, ale wyniki, w zależności od tego z jakich norm żywieniowych się korzysta, będą różne, gdyż energia może być podana w różnych jednostkach (MJ NEL, Mcal, JPM, VEM). Można też posłużyć się wartościami tabelarycznymi, ale uzyskane wyniki nie będą zbyt dokładne. - Zawartość białka w mleku
Energia z paszy bezpośrednio wpływa na zawartość białka w mleku, która powinna wynosić co najmniej 3,2%. Jeżeli z wyników kontroli użytkowości krów lub z mleczarni mamy informacje, że zawartość białka w mleku jest niska i wynosi poniżej 3,2%, to może być objawem braku energii w dawce. Warto też spojrzeć jaki jest stosunek tłuszcz : białko, który powinien wynosić 1,2 : 1. Kiedy będzie wysoki powyżej 1,5 : 1, świadczy to o ujemnym bilansie energetycznym, co może też wskazywać, że mamy do czynienia już z ketozą. - Liczba przeżuwań na kęs
Normalnie krowa w laktacji potrzebuje 50-60 przeżuwań, aby przeżuć i połknąć 1 kęs. Kiedy będzie w dawce dużo włókna i mało energii, to liczba przeżuwań będzie znacznie wyższa i u krów w laktacji będzie przekraczać ponad 60. Należy podnieść wówczas wartość energetyczną dawki lub zwiększyć ilość dostępnej energii w żwaczu, aby przywrócić właściwą liczbę przeżuwań. - Kondycja krów, wydajność, płodność
Niedobór energii w dawce prowadzi do spadku wydajności, pogorszenia kondycji i problemów w rozrodzie. Jeżeli pojawią się w stadzie problemy w tym zakresie, to należy wówczas spojrzeć na dawkę, czy nie brakuje w niej energii i czy krowy nie muszą zbyt mocno korzystać z rezerw własnego ciała, co prowadzi do spadku kondycji poniżej 3 pkt. BCS.
