Artykuły

Ryszard Kujawiak
Sano – Nowoczesne Żywienie Zwierząt

Lato i wysokie temperatury to najbardziej niekorzystny okres dla krów i bydła opasowego. Pojawia się stres cieplny, który uniemożliwia normalne funkcjonowanie organizmu. Spada wydajność, zwiększają się stany zapalne wymion i macicy, pojawiają się problemy w rozrodzie. ThermoQ może w znacznym stopniu przeciwdziałać tym negatywnym zjawiskom.

Krowy nie maja dobrego systemu termoregulacji, stąd też są bardziej podatne na stres cieplny występujący w okresie lata

Krowy jako przeżuwacze o dość intensywnej przemianie materii i produkowanym przy tym znacznym ilościom ciepła lepiej się czują w niskich niż wysokich temperaturach. Można powiedzieć, że łatwiej zniosą zimą temperaturę –30°C niż latem +30°C. Dorosłe krowy dobrze czują się w temperaturze od –10°C do +20°C przy wilgotności względnej powietrza od 60 do 80%. Już przy temperaturze powyżej 22°C daje się zauważyć negatywny wpływ otoczenia na organizm zwierzęcia. A gdy dochodzi do tego duża wilgotność i brak ruchu powietrza, to negatywne skutki się pogłębiają. Mówimy wówczas o stresie cieplnym, który jest spowodowany wysoką temperaturą otoczenia, dużą wilgotnością i brakiem ruchu powietrza.

Objawy stresu cieplnego

Bydło, podobnie jak inne przeżuwacze (owce, sarny, jelenie) doskonale wykorzystuje zdrewniały pokarm roślinny, ale produkuje przy tym znaczne ilości ciepła. Niestety bydło nie ma dobrego systemu termoregulacji. Być może jest to cecha atawistyczna pozostała po przodku, czyli turze (Bos taurus), który doskonale czuł się w lasach i na mokradłach, a więc w chłodniejszym klimacie. Krowy, aby pozbyć się nadmiaru ciepła nie pocą się latem tak intensywnie jak my, czy inne zwierzęta. Głównym sposobem pozbycia się ciepła jest konwekcja i przewodnictwo, które odbywa się na zasadzie różnicy temperatur i ruchu chłodzącego zimniejszego powietrza. Gdy temperatura zewnętrzna wynosi do 30°C, to nie ma z tym problemu. Ponad 80% wyprodukowanego ciepła wyprowadzane jest w ten sposób, a jedynie niecałe 20% poprzez pocenie się. Jednak gdy temperatura zewnętrzna przekracza 30°C, a w słońcu dochodzi do ponad 40°C, to pozbycie się nadmiaru produkowanego ciepła na drodze konwekcji staje się niemożliwe. Wówczas ochłodzić organizm pomoże jedynie wypicie dużej ilości chłodnej wody (10-18°C) lub pobranie chłodnej paszy, czy też zamgławianie, co nie zawsze jest możliwe.
Temperatury powyżej komfortu cieplnego powodują, że organizm chcąc utrzymać na odpowiednim poziomie swoje funkcje życiowe musi się do nich przystosować poprzez podniesienie częstotliwości oddechów (powyżej 90/min), zianie, większe wydzielanie śliny i zwiększenie przepływu krwi przez naczynia obwodowe ciała. Wynika to chociażby z fizjologii, gdyż bydło ma ponad trzy razy mniejszą pojemność płuc niż konie (13 l vs 42 l) a wykazuje 2,5-krotnie wyższe zapotrzebowanie na tlen (125 ml/min vs 50 ml/min).

Zagrzana pasza przynosi straty

W okresie upałów dość często dochodzi do zagrzewania się dawki oraz do rozwoju szkodliwej mikroflory bakteryjnej, drożdży i pleśni. Powoduje to znaczne straty składników pokarmowych oraz powstawanie dwutlenku węgla i nadmiernej ilości ciepła. Dlatego stabilizacja termiczna dawki oraz utrzymanie jej wysokiej wartości pokarmowej i jakości są niezwykle ważne dla zapewnienia odpowiedniego wysokiego pobrania paszy. Wzrost temperatury jest wynikiem rozwoju grzybów i pleśni, a zwierzęta nie lubią ciepłej, zagrzanej paszy. Z powodu zmian mikrobiologicznych smak i zapach paszy pogarszają się, powodując tym samym mniejsze pobranie. Następują straty składników pokarmowych, powstają mykotoksyny, czyli trujące dla bydła produkty przemiany metabolicznej grzybów, które ograniczają pobranie pasz, a także powodują uszkodzenia organów wewnętrznych zwierzęcia.

Wzrost temperatury ciała tylko o 0,5°C powoduje znaczne zmniejszenie się aktywności mikroflory żwacza, co przekłada się na spadek produkcyjności. Im cieplej, tym większe problemy z chłodzeniem organizmu. Zatem dobra, zimna pasza będzie chłodziła organizm, co będzie też sprzyjać lepszemu jej pobraniu i większej wydajności. Natomiast ciepła, zagrzana pasza odwrotnie, będzie powodowała gorsze pobranie i spadek wydajności. A więc chłodna pasza i woda będą latem dla zwierząt wybawieniem i w znacznym stopniu będą ograniczały negatywne skutki stresu cieplnego. Natomiast jeżeli pasze, szczególnie kiszonki, nie będą najwyższej jakości, to następuje zagrzewanie się dawki i temperatura gwałtownie rośnie do ponad 50°C. Wówczas zamiast chłodzić będzie dodatkowo ogrzewać organizm, co powoduje, że zwierzęta nie będą chciały ich w ogóle jeść.
Zagrzana pasza oznacza także wymierne straty ekonomiczne. Hodowca nie po to ciężko pracuje, aby wyrzucać paszę. Dodatek preparatu Thermo Q skutecznie zapobiega zagrzewaniu się paszy. Wystarczy dobrze wymieszać 0,5-1 kg kg Thermo Q na tonę paszy, aby uniknąć zagrzewania i marnotrawstwa paszy.

Thermo Q stosowane latem do dawki TMR zapobiega zagrzewaniu się paszy, a tym samym znacznemu spadkowi wydajności krów

Przeciwdziałanie stresowi cieplnemu

Szereg przedsięwzięć ze strony hodowców może pomóc w łagodzeniu stresu cieplnego u krów i ograniczeniu strat z tym związanych. Do najważniejszych należą:

• zadawanie paszy 2-3 razy dziennie,
• podawanie większej ilości paszy wieczorem na noc,
• zapewnienie krowom cienia oraz dobrej wentylacji,
• zwiększenie koncentracji dawki z ograniczeniem włókna,
• większa ilość związków mineralnych i witamin w dawce,
• dodatek wodorowęglanu sodu chroniącego przed kwasicą,
• zapewnienie swobodnego dostępu do czystej wody,
• dodatek żywych drożdży stabilizuje żwacz i zwiększa wykorzystanie pasz.

Ten artykuł pochodzi z magazynu Hodowca Bydła 6-7/2026

Kup ten numer

Kup prenumeratę