Zachowanie i dobrostan zwierząt w ogromnym stopniu zależą od tego, jak odbierają otaczający je świat. W przypadku świń kluczowe znaczenie mają zmysły węchu i smaku – to one pomagają im odnajdywać pokarm, oceniać jego jakość oraz reagować na bodźce środowiskowe. U prosiąt te mechanizmy odgrywają szczególnie ważną rolę już od pierwszych godzin życia, wpływając na ich wzrost, siłę, odporność i dalszy rozwój.
Dlaczego węch jest tak ważny dla świń?
Węch to dla świń jeden z najważniejszych zmysłów. Świnie wykonują ryjem nawet 40 wdechów na minutę, a ich błona węchowa zawiera tysiące receptorów, które pozwalają wykrywać zapachy, na jakie człowiek jest całkowicie niewrażliwy. Dzięki temu potrafią:
- szybko rozpoznać zapach matki,
- odróżniać atrakcyjne pasze od tych gorszej jakości,
- wykrywać feromony wpływające na zachowania społeczne i rozrodcze,
- podejmować decyzje żywieniowe jeszcze przed spróbowaniem pokarmu.
Już kilka godzin po porodzie prosięta odnajdują sutki lochy właśnie dzięki zapachowi wydzielanemu przez gruczoły mlekowe. Kiedy możliwość węchu zostaje zaburzona, młode mają duże problemy z odnalezieniem źródła pokarmu, co bezpośrednio zagraża ich przeżyciu.
Wysoka czułość węchu nie tylko ułatwia pobieranie paszy, ale też wpływa na jej trawienie – przyjemny aromat pobudza wydzielanie enzymów trawiennych, natomiast zapach zbyt intensywny lub nieprzyjemny może skutecznie zniechęcić zwierzę do jedzenia.
Smak – drugi najważniejszy doradca żywieniowy
Smak i węch u świń współdziałają, tworząc precyzyjny system oceny jakości pokarmu. Kubków smakowych u świń jest około 15 tysięcy – znacznie więcej niż u człowieka.
Dzięki temu świnie z łatwością odróżniają:
- smaki zachęcające do jedzenia – słodki, słony, umami,
- smaki ostrzegawcze – kwaśny i gorzki.
Prosięta mają naturalną skłonność do preferowania smaków słodkich i umami, ponieważ sygnalizują one wartościową energię i białko. Smaki gorzkie natomiast często kojarzą się z toksynami, więc ich obecność w paszy może powodować niechęć do jedzenia.
Co ciekawe, receptory smaku znajdują się nie tylko na języku, ale również w żołądku, jelitach i trzustce, dzięki czemu wpływają na regulację apetytu już po połknięciu pokarmu.
Odsadzenie – moment, w którym zmysły mają kluczowe znaczenie
Okres odsadzeniowy jest jednym z najbardziej stresujących etapów w życiu prosiąt. Wtedy właśnie:
- zmienia się ich dieta – z mleka na paszę stałą,
- następuje rozłąka z matką,
- młode muszą szybko nauczyć się pobierać nowe rodzaje pokarmu.
Aby prosięta chętnie jadły i adaptowały się bez większego stresu, pasza musi być atrakcyjna sensorycznie – odpowiednio pachnieć i smakować. Jeśli aromat jest nieprzyjemny, zbyt intensywny lub niespójny z wcześniejszym doświadczeniem prosiąt, mogą one znacząco ograniczyć pobranie pokarmu, co prowadzi do:
- zahamowania wzrostu,
- obniżenia odporności,
- większej podatności na choroby.
Dlatego tak ważne jest stworzenie pasz o stabilnym, delikatnym profilu smakowo-zapachowym, który zachęci młode zwierzę do jedzenia.
Zmysły a dobrostan i produkcyjność
Zrozumienie sposobu, w jaki świnie odbierają zapach i smak, pozwala lepiej tworzyć strategie żywieniowe, poprawiające zarówno dobrostan zwierząt, jak i wyniki produkcyjne. Pasze, które są atrakcyjne sensorycznie:
- zwiększają pobranie pokarmu,
- wspierają prawidłowy rozwój prosiąt,
- redukują stres okołoodsadzeniowy,
- poprawiają parametry zdrowotne i wzrostowe.
To dlatego dziś coraz częściej przy projektowaniu pasz uwzględnia się nie tylko ich skład odżywczy, ale także profil aromatyczny i smakowy.
Podsumowanie
Zmysły węchu i smaku u prosiąt to nie jedynie ciekawostka biologiczna, ale kluczowy element ich zdrowia, rozwoju i dobrostanu. Wpływają na:
- relację z matką,
- pierwsze karmienie,
- preferencje żywieniowe,
- adaptację po odsadzeniu,
- efektywność wykorzystania paszy.
Zrozumienie tych mechanizmów pozwala tworzyć bardziej przyjazne i skuteczne systemy żywienia, które realnie poprawiają wyniki hodowlane.
Więcej na ten temat przeczytasz w magazynie Hodowca Trzody Chlewnej 9-10/2025
