Artykuły

Bartosz Mendlewski
Główny technolog Sano

Odsadzenie lochy od prosiąt to jeden z najbardziej newralgicznych momentów w cyklu produkcyjnym trzody chlewnej. W tym czasie młode zwierzęta muszą przystosować się do nowych warunków środowiskowych, zmiany diety z mleka na paszę stałą oraz do funkcjonowania w nowej grupie technologicznej. Stres towarzyszący temu okresowi często prowadzi do zaburzeń trawiennych, spadku pobrania paszy, biegunek oraz zahamowania wzrostu. Dlatego prawidłowe żywienie i wsparcie układu pokarmowego mają w tym czasie bardzo duże znaczenie.

Układ trawienny prosiąt po odsadzeniu nie jest jeszcze w pełni rozwinięty. W pierwszych tygodniach życia dominującym enzymem trawiennym jest laktaza, umożliwiająca trawienie laktozy zawartej w mleku lochy. Po odsadzeniu konieczne jest szybkie uruchomienie enzymów odpowiedzialnych za trawienie skrobi, białka i tłuszczów, takich jak amylaza, proteaza i lipaza. Ten proces adaptacyjny jest trudny i wymaga odpowiednio zbilansowanej, wysokostrawnej paszy, która nie obciąży nadmiernie przewodu pokarmowego. Niezmiernie ważne jest możliwie wczesne przyzwyczajanie prosiąt do paszy stałej tzw. trening enzymatyczny jeszcze podczas pobytu prosiąt przy losze. Podawanie wtedy dobrej jakości prestartera „przyzwyczaja” przewód pokarmowy młodych zwierząt do trawienia pasz stałych i stymuluje rozwój enzymów (Rys. 1).

Rys. 1. Produkcja enzymów u prosiąt w pierwszych tygodniach życia

Jednym z kluczowych problemów w okresie odsadzeniowym są biegunki, wynikające z niestabilności mikroflory jelitowej. W jelitach prosiąt zachodzą intensywne zmiany składu flory bakteryjnej, a patogeny takie jak Escherichia coli czy Salmonella mogą łatwo kolonizować przewód pokarmowy. Skutkuje to stanami zapalnymi jelit, pogorszeniem wchłaniania składników odżywczych oraz zwiększoną śmiertelnością. Dlatego tak istotne jest stosowanie dodatków paszowych wspierających równowagę mikroflory, takich jak probiotyki, prebiotyki, drożdże oraz substancje zakwaszające.

Zakwaszacze odgrywają ważną rolę w obniżaniu pH treści pokarmowej, co sprzyja aktywności enzymów trawiennych oraz hamuje rozwój bakterii chorobotwórczych. Niższe pH sprzyja również rozwojowi korzystnych bakterii kwasu mlekowego, które stabilizują mikrobiom jelitowy i wspierają odporność miejscową. Ważne aby w paszy znajdowały się zarówno kwasy otoczkowane (kwas fumarowy, mlekowy sorbinowy), które działają w dalszej części przewodu pokarmowego jak i nieotoczkowane (kwas mrówkowy), które są aktywne w początkowych odcinkach. W pierwszych dniach po odsadzeniu prosięta niedużo jedzą z powodu oddzielenia od lochy, walk o hierarchię w grupie i poznawania nowego środowiska. Przez to spada produkcja m. in. kwasu solnego w żołądku i enzymów (Rys. 2).

Rys. 2. Produkcja enzymów u prosiąt w pierwszych tygodniach życia

Również mrówczan amonu powinien być stosowany w paszy odsadzeniowej dla prosiąt jako skuteczny zakwaszacz, poprawiający trawienie i stabilizujący mikroflorę jelit. Obniżając pH treści żołądkowej, ogranicza rozwój bakterii chorobotwórczych oraz zmniejsza ryzyko biegunek poodsadzeniowych. Jego zastosowanie sprzyja lepszemu wykorzystaniu paszy, wyższym przyrostom dziennym oraz poprawie zdrowotności prosiąt. Dzięki łagodniejszemu działaniu i dobrej stabilności w mieszankach paszowych, mrówczan amonu stanowi bezpieczny i efektywny dodatek w żywieniu młodych świń. Duże znaczenie w prawidłowym rozwoju przewodu pokarmowego ma również maślan sodu, będący źródłem energii dla komórek nabłonka jelitowego. Substancja ta przyczynia się do zwiększenia wysokości kosmków jelitowych, poprawiając powierzchnię wchłaniania składników odżywczych, a także wzmacnia barierę jelitową, chroniąc organizm przed przenikaniem patogenów i toksyn. Coraz większą rolę w żywieniu prosiąt odgrywają również probiotyki, w tym bakterie Clostridium butyricum.

Liczne badania wykazują, że suplementacja tymi mikroorganizmami poprawia zdrowie jelit, zmniejsza częstość biegunek, ogranicza stan zapalny oraz sprzyja lepszym przyrostom masy ciała. Probiotyki wpływają na produkcję krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych, takich jak maślan i propionian, które stanowią ważne źródło energii dla komórek jelit i regulują funkcje odpornościowe. Dzięki temu prosięta lepiej radzą sobie ze stresem poodsadzeniowym i szybciej adaptują się do nowych warunków. Istotnym elementem diety w tym okresie są także drożdże paszowe. Stanowią one bogate źródło witamin z grupy B, enzymów, aminokwasów oraz związków biologicznie czynnych, które wspomagają trawienie i wzmacniają odporność. Drożdże poprawiają smakowitość paszy, zwiększając jej pobranie, a także ograniczają rozwój niepożądanej mikroflory i wiążą mykotoksyny obecne w surowcach paszowych. Efektem ich stosowania jest poprawa zdrowotności prosiąt, lepsze wykorzystanie paszy oraz wyższe tempo wzrostu. Coraz częściej w żywieniu prosiąt wykorzystuje się także dodatki roślinne o działaniu fitobiotycznym, takie jak czosnek. Zawarte w nim związki siarkowe, na czele z allicyną, wykazują silne działanie przeciwbakteryjne, przeciwgrzybicze i przeciwwirusowe.

Rys. 3. Przykładowe receptury na paszę odsadzeniową dla prosiąt

Czosnek wspiera funkcjonowanie układu odpornościowego, poprawia apetyt oraz przyczynia się do stabilizacji mikrobiomu jelitowego, co jest szczególnie istotne w pierwszych tygodniach po odsadzeniu. Nie mniej ważna jest jakość białka i jego strawność. Prosięta w tym okresie źle tolerują duże ilości białka roślinnego, zwłaszcza surowego, które może prowadzić do nasilenia procesów fermentacyjnych w jelicie grubym. Niestrawione resztki białka sprzyjają rozwojowi patogennej mikroflory i powstawaniu toksycznych metabolitów. Dlatego zaleca się stosowanie białka o wysokiej strawności, pochodzącego z odpowiednio przetworzonych surowców roślinnych, takich jak ekstrudowana soja, czy komponentów mlecznych takich jak serwatka.

Równie ważne jest dostarczenie odpowiedniej ilości energii, zwłaszcza w postaci łatwo przyswajalnych węglowodanów i tłuszczów. Składniki takie jak laktoza z serwatki czy oleje roślinne (palmowy, kokosowy, sojowy) zapewniają szybki dopływ energii, niezbędnej do intensywnego wzrostu i prawidłowego rozwoju. Wysoka smakowitość paszy zachęca prosięta do pobierania większych ilości pokarmu, co przekłada się na lepsze przyrosty masy ciała i wyrównanie stada. Prawidłowe żywienie w fazie odsadzenia powinno łączyć w sobie wysoką strawność, odpowiedni poziom energii i białka oraz dodatki funkcjonalne wspierające zdrowie jelit i odporność. Tylko kompleksowe podejście pozwala ograniczyć stres poodsadzeniowy, zmniejszyć ryzyko biegunek i strat produkcyjnych oraz zapewnić prosiętom optymalny start w dalszych etapach chowu. Firma Sano analizując potrzeby odsadzanych prosiąt stworzyła kompleksowe rozwiązanie żywieniowe w postaci paszy pełnoporcjowej Babsy Forte Alio, przeznaczonej dla prosiąt w okresie odsadzenia. Pasza ta zawiera m.in. czosnek, zakwaszacz, maślan sodu, probiotyk Clostridium butyricum, serwatkę, drożdże, olej kokosowy, olej palmowy, mrówczan wapnia oraz ekstrudowany makuch sojowy. Zawartość białka w tej paszy wynosi bezpieczne 16,5% przy precyzyjnie zbilansowanym poziomie aminokwasów egzogennych.

Dzięki takiemu składowi Babsy Forte Alio skutecznie wspiera zdrowie jelit, odporność oraz intensywny wzrost prosiąt w najtrudniejszym okresie ich życia. Dla hodowców, którzy preferują przygotowywanie własnych mieszanek paszowych, firma Sano proponuje koncentrat PreKern Forte przeznaczony do sporządzania własnej paszy odsadzeniowej. PreKern Forte stanowi 25% mieszanki i w połączeniu z odpowiednio dobranymi zbożami pozwala uzyskać pełnowartościową paszę dla prosiąt po odsadzeniu. PreKern Forte zawiera wysokostrawne komponenty mleczne (serwatka), drożdże, oleje roślinne oraz ekstrudowany makuch sojowy. Dodatkowo wzbogacony jest w cztery kluczowe aminokwasy egzogenne: lizynę, metioninę, treoninę i tryptofan, które umożliwiają precyzyjne zbilansowanie dawki i ograniczenie nadmiaru białka surowego. W składzie PreKern Forte znajdują się również fitaza, poprawiająca wykorzystanie fosforu i wapnia, zestaw witamin i mikroelementów, kwasy organiczne, maślan sodu oraz probiotyk Clostridium butyricum. Dzięki temu koncentrat ten skutecznie wspiera zdrowie jelit, odporność oraz wysokie przyrosty dzienne, jednocześnie ograniczając ryzyko biegunek. Stosowanie mieszanek sporządzonych na bazie PreKern Forte czy paszy pełnoporcjowej Babsy Forte Alio pozwala na bezpieczne odsadzanie prosiąt, redukcję upadków okołoodsadzeniowych oraz poprawę wyników produkcyjnych w całym okresie odchowu.

Ten artykuł pochodzi z magazynu Hodowca Trzody Chlewnej 1-2/2026

Kup ten numer

Kup prenumeratę