Złe przechowywanie obornika to poważne naruszenie przepisów środowiskowych (ustawa Prawo ochrony środowiska) , które w 2026 roku wiąże się z wyższymi karami finansowymi, a także ryzykiem utraty dopłat bezpośrednich.
Składowanie na polu – terminy i warunki
Jeżeli prowadzi się przetwarzanie obornika w gospodarstwach, w celu zmniejszenia emisji azotu, fosforu, zapachu i drobnoustrojów chorobotwórczych do powietrza i wody oraz ułatwienia przechowywania obornika lub jego aplikacji w ramach BAT należy przetwarzać obornik przez zastosowanie jednej techniki lub kombinacji technik. Mechaniczne oddzielanie gnojowicy obejmuje np.:
- separator z prasą śrubową;
- separator z wirówką dekantacyjną;
- koagulacja i flokulacja;
- odcedzanie za pomocą sit;
- korzystanie z prasy filtracyjnej.
Stosuje się tylko w przypadku, gdy:
- zmniejszenie zawartości azotu i fosforu jest konieczne ze względu na ograniczoną ilość gruntów wymagających nawożenia obornikiem,
- obornika nie można przetransportować w celu aplikacji po rozsądnych kosztach.
Warto tez podkreślić, iż wykorzystanie poliakrylamidu jako flokulanta może nie mieć zastosowania ze względu na ryzyko powstawania akryloamidu.
Przechowywanie obornika
Obornik można przechowywać w jednym miejscu na polu maksymalnie przez 6 miesięcy.
Nie wolno składować obornika na terenach zalewowych, podmokłych, mulistych oraz na obszarach o spadku większym niż 3%. Pryzma musi znajdować się w odległości co najmniej 25 metrów od studni, ujęć wód, brzegu wód powierzchniowych oraz pasa morskiego. Po upływie 6 miesięcy pryzmę należy przenieść w inne miejsce, a ponowne składowanie w tym samym punkcie jest możliwe dopiero po upływie 3 lat. Obowiązkowe jest prowadzenie dokumentacji miejsca składowania (wskazanie działki i dokładnego położenia pryzmy).
Wprowadzanie obornika pozostawionego na powierzchni gleby odbywa się poprzez zaoranie lub przy użyciu innych maszyn rolniczych, takich jak brony zębowe lub brony talerzowe, w zależności od rodzaju gleby i warunków. Obornik jest całkowicie wymieszany z glebą lub w niej zakopany.
Rozrzucanie obornika stałego przeprowadza się przy pomocy odpowiedniego rozrzutnika (np. rozrzutnik odśrodkowy, rozrzutnik obornika z wyrzutem tylnym, rozrzutnik o podwójnym przeznaczeniu). Rozprowadzanie gnojowicy przeprowadza się zgodnie z BAT.
Rozrzucanie obornika nie ma zastosowania w przypadku upraw zachowawczych i użytków zielonych, chyba że zostaną przekształcone w grunty orne lub ponownie obsiane. Nie dotyczy gruntów uprawnych z uprawami, które mogą zostać uszkodzone przez wprowadzenie obornika. Wprowadzenie gnojowicy nie ma zastosowania po aplikacji przy wykorzystaniu płytkiego lub głębokiego wtryskiwacza.
Poprawne przechowywanie obornika
Poprawne przechowywanie obornika powinno się odbywać najlepiej na płycie gnojowej lub w zbiorniku. w pryzmie, najlepiej w wykopie, na podłożu z mieszaniny gleby i trocin, aby zapobiec wyciekom do wód gruntowych.
Poprawne przechowywanie obornika jest kluczowe dla ochrony środowiska (głównie wód gruntowych przed azotanami) oraz dla spełnienia wymogów prawnych, tzw. programu azotanowego. Obornik powinien być składowany na specjalnych płytach lub – pod pewnymi warunkami bezpośrednio na polu w pryzmie, najlepiej w wykopie, na podłożu z mieszaniny gleby i trocin, aby zapobiec wyciekom do wód gruntowych.
Pryzmy nie mogą być zakładane na terenach zalewowych, podmokłych, mulistych, na obszarach o wysokim poziomie wód gruntowych oraz w odległości mniejszej niż 100 m od brzegu wód powierzchniowych i ujęć wody. W przypadkach chowu na głębokiej ściółce, obornik może być przechowywany wewnątrz budynków inwentarskich, o ile podłoże jest nieprzepuszczalne.
Kary i konsekwencje
Za nieprzestrzeganie zasad przechowywania obornika czyli program azotanowy w 2026 roku grozi kara. Inspektorzy WIOŚ oraz wójtowie/burmistrzowie mogą przeprowadzać kontrole. Naruszenia mogą skutkować problemami z otrzymaniem dopłat bezpośrednich.
Na podstawie art. 109 ust. 12 ustawy Prawo wodne, wysokość maksymalnych stawek opłaty, obowiązującej od dnia 1 stycznia 2026 r., wynoszącą:
- 3042,25 zł za stosowanie nawozów niezgodnie z przepisami, lub z planem nawożenia azotem;
- 4563,37 zł za przechowywanie nawozów naturalnych niezgodnie z przepisami
- 760,56 zł za prowadzenie dokumentacji realizacji „Programu działań mających na celu zmniejszenie zanieczyszczenia wód azotanami pochodzącymi ze źródeł rolniczych oraz zapobieganie dalszemu zanieczyszczeniu” niezgodnie z przepisami, albo za jej brak;
- 760,56 zł za brak planu nawożenia azotem.
Podstawa prawna
Decyzja wykonawcza Komisji (UE) 2017/302 ustanawiająca konkluzje dotyczące najlepszych dostępnych technik (BAT) w odniesieniu do intensywnego chowu drobiu lub świń zgodnie z dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/75/UE (Dz. Urz.UE.L Nr 43, str. 231)
Obwieszczenie Ministra Infrastruktury w sprawie wysokości maksymalnych stawek opłaty za naruszenie „Programu działań mających na celu zmniejszenie zanieczyszczenia wód azotanami pochodzącymi ze źródeł rolniczych oraz zapobieganie dalszemu zanieczyszczeniu”, obowiązującej od dnia 1 stycznia 2026 r. (M. P. z 2025 r. poz. 1047)
